Bir yeraltı kaya tuzu madenindeki toz maruziyet risklerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEÇİL AYANOĞLU
Danışman: TAHSİN AYKAN KEPEKLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir Yeraltı Kaya Tuzu Madenindeki Toz Maruziyet Risklerinin Değerlendirilmesi, T.C. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü. Kaya tuzu, tuzlu suların buharlaşması neticesinde oluşan evaporitik bir kayaçtır. Kaya tuzu ile beraber kuvars, kil minerallerinden oluşan yan kayaç varlığı da söz konusudur. Tüm bu kayaçların madencilik faaliyetleri (üretim, nakliye vb) sırasında akciğer rahatsızlıklarına sebep olabilecek mineral tozları havalanmaktadır. Toza maruz kalan maden çalışanları sağlık açısından olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Bu çalışmada İç Anadolu Bölgesi'nde bir yer altı kaya tuzu maden ocağındaki mineral tozlarının riskleri incelenerek toz ortam ve maruziyet ölçümleri ile tozun fiziksel ve mineralojik özelliklerine bağlı olarak maruziyet risklerinin değerlendirilmesi ve çalışma ortamının iyileştirilmesine yönelik çözüm önerilerinin getirilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada madenin üretim ve nakliye yapılan beş farklı alanından yüksek maruziyeti temsil edecek 7 toz örnek ve 4 tuz kayası ile yan kayaçtan 11 örnek alınmıştır. Sadece toz oranı yüksek 7 örneğin tane boyu analizi lazer saçınımlı parçacık boyutu analiz cihazı ile yapılmıştır. Bir sonraki aşamada ise olası solunum yolu rahatsızlığına sebep olabilecek minerallerin tespiti için X-Işınları Kırınım (XRD) analizi yapılmıştır. Daha sonraki aşamada örnekler Taramalı Elektron Mikroskobu - Enerji Saçılım Spektrometre (SEM-EDS) analizleri yapılarak mineraller morfolojik ve nicel olarak tanımlanmıştır. Ayrıca iç ortam toz ölçümleri yapılarak çalışanların maruz kaldığı toz miktarı belirlenmiştir. Tane boyu analizinden elde edilen sayısal ve grafiksel dağılımlara göre sağlık anlamında risk oluşturabilecek 5 μm ve altında toz malzeme tespit edilmiştir. XRD analizi verilerine göre halit dışı mineraller; az miktarda olmak kaydı ile kuvars, kalsit, anhidrit, klorit, montmorillonit, illit ve jipstir. SEM-EDS incelemeleri bu tanımlamaları desteklemektedir. Yapılan iç ortam toz ölçüm sonuçları Tozla Mücadele Yönetmeliği kriterlerine göre; toplam toz sınır değerlerin altında olsa da solunabilir toz oranı değerlerin üstünde bulunmuştur. Bu bağlamda tozun çalışma ortamından mümkün olduğunca uzaklaştırılması için havalandırmanın iyileştirilmesi ve bunun yanı sıra uygun toz bastırma yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir. Çalışanlara tozun niteliğine uygun olarak kişisel koruyucu donanımları da sağlanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Maden, kaya tuzu, toz maruziyeti, risk değerlendirme