Cumhuriyet ve Baas rejimi sürecinde Irak Şiilerinin siyasi rolü (1958-2003)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET OZAN AKBAY

Danışman: YASEMİN KONUKCU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

1958-2003 yılları, Irak siyasal tarihinin kritik dönemlerinden birini temsil eder. Bu zaman dilimi, hem ulusal hem de uluslararası arenada yaşanan siyasal hareketlilik ve dinamizmin, Irak'taki toplumsal ve etnik yapıları nasıl etkilediğine dair bir vaka incelemesi sunmaktadır. Bu bağlamda, Şii toplumu, ideolojik ve politik değişimlere olan tepkisi, adaptasyon stratejileri ve örgütlenme biçimleriyle öne çıkmaktadır. Şii toplumu, belirtilen dönemde Dava Partisi, Irak Komünist Partisi gibi farklı ideolojik yapılar içinde aktif roller üstlenmiştir. Fakat bu durumun yanı sıra, Baas Partisi içerisinde ve 1958 Temmuz Devrimi'ni gerçekleştiren Hür Subaylar kadrosunda da etkin bir Şii varlığından bahsedebiliriz. Bu paradoksal durum, Şiilerin politik ve ideolojik dinamiklere karşı reaktif değil, proaktif bir tutum sergilediğini ortaya koymaktadır. Baas rejimi, özellikle Saddam Hüseyin döneminde, etnik ve dini temelli gruplara karşı sert bir politika izlemiştir. Buna rağmen, Şii toplumu, hem dini alanda hem de laik platformda direnç göstermiş ve çeşitli örgütlenme stratejileri belirlemiştir. Bu süreçte ulema (dini liderler) ve laik muhalefet, Şii toplumunun sosyo-politik konumlandırmasında belirleyici roller oynamıştır. Netice itibariyle, 1958-2003 yılları arasında Irak'ta yaşanan siyasal dönüşümlerin, Şii toplumu üzerindeki etkisi çok boyutludur. Bu etkinin anlaşılması, Orta Doğu siyasal tarihinin ve dinamiklerinin kavranmasında kritik bir öneme sahiptir.