THE CAIRO BEKTASHI LODGE DURING THE REIGN OF KING FAROUK: AHMED SIRRI DEDEBABA AND THE FINAL YEARS OF KASR AL-AYN (1936–1957)
AFRICA 10th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SCIENTIFIC RESEARCHES Contemporary Art at Art 9TH INTERNATIONAL GROUP EXHIBITION May 27 – 31, 2026 CAIRO , Cairo, Mısır, 27 - 31 Mayıs 2026, ss.3-5, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Cairo
- Basıldığı Ülke: Mısır
- Sayfa Sayıları: ss.3-5
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Kahire'deki Kasru'l-ayn (Kaygusuz Abdal) Dergâhı, XIV. yüzyılın sonlarından 1957'ye dek kesintisiz faaliyet gösteren ve Bektaşiliğin dört halife makamından biri olarak kabul edilen en önemli Mısır Bektaşi merkezidir. Osmanlı coğrafyasında II. Mahmud'un 1826 tasfiyesiyle birçok Bektaşi tekkesi kapanırken, Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın Mısır'daki fiilî otonom yönetimi sayesinde Kasru'l-ayn bu dalgadan etkilenmemiş ve varlığını altı asır boyunca sürdürmüştür. Bu çalışma, dergâhın genellikle ihmal edilen son dönemine, yani Kral Faruk dönemi (1936–1952) ile son postnişîn Ahmed Sırrı Baba'nın liderliğindeki yıllara odaklanmaktadır. Ahmed Sırrı Baba'nın postnişînliğinde dergâh, salt bir dinî mekân olmaktan çıkarak Kral Faruk, devrik Arnavutluk Kralı Ahmed Zogu, Kavalalılar hanedanından Prens Kemaleddin Hüseyin, İttihat ve Terakki'nin kurucu kadrolarından İhsan Adlî Serter, şair Ahmed Râmî ve ressam İsmet Dâvistâşî gibi isimlerin buluştuğu entelektüel ve siyasi bir salon hâline gelmiştir. Araştırma; Ahmed Sırrı Baba'nın er-Risâletü'l-Ahmediyye (1934) ve el Müzekkeretü't-Tefsîriyye (1949) adlı eserlerine, Frederick de Jong'un 1972'de Kahire'de bir pazardan satın alarak Leiden Üniversitesi Kütüphanesi'ne bağışladığı arşiv belgelerine (MS, Or. 14385), Dâvistâşî'nin hatıratına ve Selami Münir Yurdatap'ın 1950 tarihli tanıklığına dayanmaktadır. Wendt'in konstruktivist yaklaşımı, Keck ve Sikkink'in transnasyonal savunuculuk ağları modeli ve Nora'nın hafıza mekânları kavramından oluşan üçlü bir kuramsal çerçeveyle ele alınan bulgular, dergâhın Kral Faruk dönemi Kahire'sinde monarşi, sürgün hanedanları ve kozmopolit entelektüel çevre arasında bir devlet dışı aktör işlevi gördüğünü ve Bektaşi kimliğinin bu mekân aracılığıyla sürgünde yeniden üretildiğini ortaya koymaktadır. 1952 Hür Subaylar Darbesi'nin ardından dergâhın 1957'de kapatılması ise bu transnasyonal ağın ani bir rejim değişikliğiyle nasıl kırılganlık gösterdiğini somut biçimde gözler önüne sermektedir.
Anahtar Kelimeler: Ahmed Sırrı Baba, Kral Faruk, Kasru'l-ayn Dergâhı, Kahire Bektaşiliği, konstruktivizm, sürgün siyaseti, transnasyonal ağlar