Analyzing the effect of using generative AI tools in the pre-translation process on translation quality through the T9N101 generative AI model developed for translation-oriented text analysis
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Senem Öner Bulut
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Çeviri alanında Yapay Zekâ (YZ) uygulamalarına yönelik artan ilgiye ragmen, çeviri amaçlı metin çözümlemesi, metin türü belirleme, metin özetleme ve terim çıkarma gibi temel görevleri içeren çeviri öncesi süreçte YZ kullanımıyla ilgili sınırlı araştırma olduğu görülmektedir. Bu süreç, çeviri gerçekleşmeden önce bir çeviri görevinin iletişimsel ve amaçlanan işlevini anlamak için oldukça önemlidir. Çeviribilimdeki işlevselci yaklaşımlara dayanan bu tez çalışması, çeviri öncesi sürece yardımcı olmak için özel olarak tez yazarı tarafından tasarlanmış ve eğitilmiş yeni bir Üretken YZ modeli olan T9N101'ı tanıtarak Çeviribilim alanında geliştirilen kuramsal anlayışlar ve Üretken YZ'nın kabiliyetleri arasındaki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, gönüllü katılımcı olarak dokuz çeviri öğrencisi ile bir deney gerçekleştirilmiş ve öğrencilerden, biri çeviri öncesi süreçte T9N101 modelini kullanarak, diğeri ise çeviri öncesi süreçte modeli kullanmaksızın İngilizceden Türkçeye iki çeviri yapmaları istenmiştir. Ayrıca, katılımcılarla çeviri uygulamasından önce ve sonra, özellikle öğrencilerin çeviri öncesi süreçte YZ kullanımı hakkındaki görüşlerini almak için iki anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, bilgilendirici, anlatımcı ve işlemsel metin türlerinde eşit olarak dağıtılmış toplam 18 çeviri çıktısı elde edilmiş ve bu çeviri çıktıları, üç uzman çevirmen eğitmeni tarafından çeviri kalitesi açısından değerlendirilmiştir. İlgili çeviri kalitesi değerlendirme sonuçları incelendiğinde hem bütünsel olarak hem de bilgilendirici ve işlemsel metin türlerinde yapılan çevirilerde çeviri öncesi süreçte YZ kullanımının çeviri kalitesine olumlu etkisi olduğu görülmüştür. Katılımcı temelli bakıldığında ise YZ kullanımının %55,56 oranında başarı sağladığı görülmüştür. Böylelikle çeviri kalite değerlendirme raporları ve anket verilerinden elde edilen sonuçlar ışığında çeviri öncesi süreçte çeviri amaçlı metin çözümlemesi, metin türü belirleme, metin özetleme ve terim çıkarma gibi görevlerin Üretken YZ tarafından nasıl desteklenebileceği ve geliştirilebileceği gösterilerek çevirmen eğitimi için pedagojik içgörüler sağlanmaya çalışılmıştır.