Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Bilgi Üniversitesi, Lisansüstü Programlar Enstitüsü, Özel Hukuk Yüksek Lisans Programı, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mehmet Murat İnceoğlu
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Ceza
koşulu borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç ifa etmemesi, eksik ifa
etmesi veya belirlenen yerde veya zamanda ifa edilmemesi halinde ödemeyi
üstlendiği, hukuki işlem ile önceden belirlenmiş ekonomik değeri olan,
sözleşmeden ayrı bir edimdir. Ceza koşulu Türk Borçlar Kanunu'nda
"seçimlik ceza koşulu", "ifaya ekli ceza koşulu" ve
"dönme cezası" olarak üç farklı türde olmak üzere 179. ve 182.
maddeleri arasında özel olarak düzenlenmiştir. Taraflar bir hukuki ilişkiye
girerken menfaatlerine uygun olarak sonuçlanmasını beklerler. Bu amaçla söz
konusu menfaatlerini kuvvetlendirecek bir kuruma ihtiyaç duyarlar. Bu kurum
ceza koşulu kurumudur. Özellikle sözleşmelerde ceza koşuluna sıkça yer
verilmektedir. Ceza koşulunun her bir türünün amacı, koşulları ve sonuçları
birbirinden farklılık göstermektedir. Kanun koyucu TBK m. 179'da ceza koşulunun
üç türünü de düzenlemiş olmakla birlikte; bu düzenlemeler emredici nitelikte
değildir. Dolayısıyla taraflar sözleşmede diledikleri ceza koşulunu veya
koşullarını seçmekte serbesttir. Ne var ki; çoğu zaman sözleşmede
kararlaştırılan ceza koşulunun türünü tespit etmek ve buna bağlı sonuçları
belirleyebilmek karşımıza sorun olarak çıkmaktadır. Bu sorunu çözmek için somut
olayda tarafların hangi tür veya türdeki ceza koşulunu seçtikleri TBK m. 179
hükümleri çerçevesinde incelenmelidir.