İletişim Becerileri Oluşturmada Çevrim İçi Davranış ve Dijital Görgü Kuralları (Netiket): Üniversite Öğrencileri Ve Akademisyenleri Üzerine İnceleme
Karatay S. (Yürütücü), Oğuz C., Reka D., Molo Ü., Bektaş Durmuş S.
TÜBİTAK Projesi, 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı, 2026 - 2028
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı
- Başlama Tarihi: Haziran 2026
- Bitiş Tarihi: Mart 2028
Proje Özeti
İnsan ilişkileri bir toplumda yaşamın temel yapısını oluşturmakta aynı zamanda o toplumun değer biçimlerini ortaya koymaktadır. Görgü ve nezaket kuralları, iletişim kurma biçimlerinde belirleyici rol oynamakta, zamanla yaşam tarzı haline gelmektedir. Bir iletişim alanı haline gelmiş olan yeni medya, kendine has özelliklerini çevrim dışı iletişim biçimleriyle harmanlayarak yeni bir iletişim düzeni meydana getirmiştir. Bu yeni alan, iletişimi zaman ve mekân sınırlarından kurtararak bireylere daha özgür ve aktif bir iletişim ortamı sağlamasıyla birlikte çevrim içi iletişim pratiklerinin doğurduğu ya da katkı sunduğu dilin yozlaşması, iletişim kopukluğu, aşırı iletişim, siber zorbalık, sosyotelizm ve anlam belirsizlikleri gibi olumsuzlukları beraberinde getirmektedir. Bireylerin, dijital ortamlarda istedikleri söylemi, istedikleri zaman ve üslupta ifade edebilmesi, bu ortamlarda iletişim sorunlarına neden olmaktadır. Bu sorunlarla, iş, eğlence, haberleşme ya da serbest zaman faaliyetleri fark etmeksizin dijital ortamlarda gerçekleşen iletişim biçimlerinde karşılaşılabilmektedir. İnternet ortamında netiket adıyla ifade bulan dijital görgü ve nezaket kuralları, dijital ortamlarda etik ve etkili iletişim kurulabilmesi için uyulması gereken kurallardır. Bu kurallar, eğitim ve öğretimin çevrim içi olarak devam ettiği, uzaktan çalışma biçimlerinin yaygınlaştığı tam kapanma dönemlerinde daha da önem kazanmıştır. Çevrim içi ortamda, hitap biçimlerimiz, ifadelerimiz, hangi zaman dilimleri içerisinde, kime, nasıl mesajlar gönderebileceğimiz, kullandığımız noktalama işaretleri, görsel ve emoji tercihlerimiz, vb. konular dijital görgünün temellerini oluşturmaktadır. Ancak her yeni teknoloji baş döndürücü bir hızda yepyeni haberleşme alanlarını ve uygulamalarını beraberinde getirmekte ve bu ortamlarda dijital görgü yeniden şekillenmektedir. Dijital görgü ve nezaketin dinamik yapısı, onun bilişsel, eğitsel, akademik ve pratik iz düşümlerinin takibini gerekli kılmaktadır. Bu proje, dijital iletişim ortamlarının yaygın, hızla değişen yapısıyla önemi giderek artan dijital görgü ve nezaket kurallarının bir bütünlük içerisinde tanımlanması gerekliliğini konu edinmektedir. Bu gereklilik çerçevesinde bilişsel farkındalığın oluşturulması, akademik ve eğitsel çıktıların sağlanması ve yaygınlaştırılması önem taşımaktadır. Belirlenen örneklem (İstanbul Üniversitesi öğrencileri ve akademisyenleri) çerçevesinde başta ortam, içerik ve davranış kaynaklı olmak üzere dijital ortamlardaki iletişim sorunlarını ve bu sorunların çözümüne yönelik uyulması gereken dijital görgü kurallarını tespit etmek, sorunları iletişim süreci öğelerine uyarlamak projenin amacını oluşturmaktadır. Çalışmanın evreninin çok geniş olduğu dikkate alındığında yapılacak olan araştırmaların İstanbul’daki lisans ve lisansüstü programlarına kayıtlı olan öğrenci sayısının en fazla olduğu üniversite olan İstanbul Üniversitesi kapsamında gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir. Bu bağlamda İstanbul, en çok göç alan şehir olarak kozmopolit bir yapılanma için de örnek teşkil etmektedir. Aynı zamanda projenin amacı gözetildiğinde örnekleme dâhil edilmeyen grupların çalışmaya artı değer kazandırmayacağı düşünülmektedir. Böylece araştırmaya sadece İstanbul Üniversitesi öğrenci ve akademisyenleri dâhil edilmiştir. Araştırma çerçevesinde öğrencilerin ve akademisyenlerin birbirleriyle olan dijital iletişim biçimleri, odak grup ve derinlemesine görüşme teknikleriyle incelenecektir. Sonuç olarak elde edilen bulgular dijital görgü ve nezaket konusunda bilgi, beceri ve yetkinliği artırabilecek akademik ve eğitsel çıktılara dönüştürülecek, bunlar sosyal çıktılar aracılığıyla da desteklenerek konu ile ilgili farkındalığın artması sağlanacak ve dijital iletişim süreçlerindeki sorunlara çözüm önerileri sunulacaktır. Anahtar kelimeler: Dijital görgü kuralları, Dijital nezaket, Çevrim içi davranış, İletişim becerileri.