Şizofreni hastalarında slc1a1 genindeki rs301434 ve rs301435 polimorfizmlerin genetik analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜRŞAT ÖZBEK
Danışman: SEZEN CANIM ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şizofreni, dünya genelinde görülme sıklığı yaklaşık %1 olan, kronik ve heterojen bir psikiyatrik bozukluktur. Pozitif, negatif ve bilişsel belirtilerle seyreden hastalık; genetik, çevresel ve nörobiyolojik etkenlerin etkileşimiyle ortaya çıkmakta, belirgin işlev kaybına yol açmakta ve uzun süreli tedavi gerektirmektedir. Pozitif belirtilerin beyindeki dopamin düzeyindeki artışla ilişkili olduğunu öne süren dopamin hipotezi, uzun yıllar biyolojik açıklamalarda temel yaklaşım olmuştur; ancak negatif ve bilişsel belirtileri açıklamakta yetersiz kalmıştır. Bu nedenle glutamaterjik hipotez ön plana çıkmış; glutamat taşıyıcılarındaki işlev bozukluklarının sinaptik dengede bozulmaya yol açabileceği ileri sürülmüştür. SLC1A1 geni tarafından kodlanan EAAT3 taşıyıcısı, glutamatın geri alınımında kritik rol oynamakta olup, bu gene ait polimorfizmler şizofreni için aday genetik varyantlar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, şizofreni tanılı bireylerde SLC1A1 genine ait rs301434 ve rs301435 polimorfizmleri incelenmiş ve bulgular Avrupa referans popülasyonları ile karşılaştırılmıştır. Çalışmaya 100 hasta dahil edilmiş, DNA kalitesi yetersiz olan 2 örnek dışlanarak analizler 98 birey üzerinden yürütülmüştür. Genotipleme Sanger dizileme yöntemi ile yapılmış; veriler Hardy–Weinberg dengesi, alel frekansları, genotip dağılımları ve haplotip analizi açısından değerlendirilmiştir. rs301434 polimorfizmi için T alelinin %53,1 oranında olduğu ve Avrupa referans popülasyonuna kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunduğu saptanmıştır (χ² testi, p<0,05). rs301435 polimorfizminde ise C alelinin %53,1 oranında olduğu ve referans popülasyondan anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir (χ² testi, p<0,05). Haplotip analizinde T–C ve C–T kombinasyonlarının en sık haplotipler olduğu belirlenmiş; iki polimorfizm arasında yüksek derecede bağlantı dengesizliği saptanmıştır (D′≈0,96; r²≈0,92). Klinik değişkenler ile genetik varyantlar arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çalışma sonuçları, SLC1A1 genine ait rs301434 ve rs301435 polimorfizmleri şizofreni hastalarında Avrupa popülasyonlarına kıyasla farklı alel dağılımları göstermiştir. Bulgular, glutamaterjik hipotezi desteklemekte ve bu varyantların hastalık yatkınlığında rol oynayabileceğini düşündürmektedir.